Inleiding

Inleiding bij de lijst met provinciale kentekens van Zeeland 1906 t/m 1950.

In 1898 werd in Nederland, als eerste land ter wereld, een nationaal kentekensysteem geïntroduceerd, wat was verbonden aan een vergunningenstelsel, om op ’s rijks wegen te mogen rijden. Het nummer van de vergunning moest op het voertuig worden vermeld als een kenteken; begonnen werd met nummer 1. Eind 1905 was men gevorderd t/m 2065. Een compleet overzicht van deze rijksnummers vindt u op de website van CONAM: http://www.conam.info/rijksnummers/blog

In 1900 werd in Zeeland een apart systeem geïntroduceerd om mensen een vergunning te verlenen om te mogen rijden op Zeeuwse wegen, niet zijnde Rijkswegen. Ook hiervoor werd een kentekenplaat vereist met een nummer beginnend met Z 1. Ook buitenlanders, die gebruik wilden maken van deze wegen, dienden met zo’n Z nummer te rijden. Dit systeem heeft standgehouden t/m 1905, toen men gevorderd was t/m Z608. Een compleet overzicht van deze Z nummers kunt u vinden op de website van CONAM: http://www.conam.info/images/stories/nummerlijst-zeeland.xls

Met ingang van 1906 kreeg elke provincie, gebaseerd op de nieuwe “Motor- en Rijwielwet 1905”, gepubliceerd in het Staatsblad No 69, een eigen provincieletter toegewezen, Zeeland kreeg de K.


Uitleg JAARTALLEN bij merk en type voertuigen: “Overland Whippet coach ‘29/'30 (34)” wil zeggen, dat het een Overland Whippet betreft uit de serie zoals die gemaakt is in 1929 en 1930, en dat hij in 1934 is waargenomen (wat b.v. uit een bestand, document of fotomateriaal kan blijken). Staat tussen haakjes een periode vermeld, b.v. (25-31), dan is dat de gehele periode waarin dát voertuig bij díe eigenaar in bezit is geweest.


Al vele jaren ben ik een verwoed verzamelaar van kentekenplaten uit de gehele wereld. Onderdeel van die verzameling is een uitgebreide serie van zo’n honderd provinciale Nederlandse platen, waaronder een vijftiental uit Zeeland, dus beginnend met een K.

Nu had ik van een kennis een kopie mogen maken van “Het Autonummer” deeltje 3, dat een bijna complete opsomming geeft van de Zeeuwse K-nummers tot 1938, en uitgegeven door Siepman in Goes. Daarin kon ik van een aantal platen de voormalige eigenaar opzoeken, althans, degenen die bij het verschijnen van Het Autonummer eigenaar waren. Dat hoefde niet de oorspronkelijke eigenaar te zijn. Want niet alleen werd het toegewezen K-nummer van je ene auto op je volgende geschroefd, binnen de familie kon het nummer ook doorgegeven worden aan de volgende generatie.

Aangezien er nog geen digitale versie bestond van Het Autonummer, heb ik me maar eens flink aan het toetsenbord gezet, met als gevolg dat 3 maanden later alles op mijn laptop stond, waarna het zoeken op naam of adres een stuk gemakkelijker werd.

Van het een kwam het ander, ik maakte een plan om het bestand zo compleet mogelijk te maken. Hiervoor dienden de hiaten in het Autonummer-bestand (K-1 t/m K-15895) gevuld te worden en de aanvulling gevonden te worden vanaf K-15896 (in 1939) tot het einde (K-26388) in 1950. Indien uit externe bronnen blijkt dat namen in Het Autonummer verkeerd gespeld zijn (komt nogal eens voor), dan zijn die op deze site uiteraard verbeterd.

Overigens mocht men zich t/m 31 december 1956 nog met provinciale kentekens op ‘s Neerlandsch wegen vertonen, vanaf 1 januari 1957 moest iedere gemotoriseerde weggebruiker platen van het nationale systeem voeren. Voor landbouwvoertuigen en brommers verviel deze verplichting.

In principe werd elk nummer maar aan één persoon of instelling uitgegeven. Uitzondering was de K-235, in 1907 toegekend aan de firma Blok en Zonen, maar die door een ambtelijke dwaling in 1914 ook is toegekend aan de burgemeester van Middelburg, dhr. P. Dumon Tak. Aangezien het voeren van een laag nummer enige standing gaf, was Dumon Tak niet genegen om zijn kenteken weer in te leveren, en reden er dus vanaf 14 januari 1914 twee eigenaren met auto’s rond met dat kenteken. Iets vergelijkbaars gebeurde met K-195, 207, 336, 566, 629, 1615 en 5046.

Nu hebben zich op het gebied van de K-nummers twee rampen voorgedaan:

  1. De provinciale index van de K-nummers en de aanvragen vanaf 1928 zijn bij de grote brand in Middelburg in 1940 verloren gegaan.
  2. Het provinciaal overzicht van de oorlogs- en naoorlogse nummers is bij een brand rond 1962 verloren gegaan.

Gelukkig is er ook nog wat bewaard gebleven, namelijk vrijwel alle aanvragen om een kenteken (afgegeven als een nummerbewijs) uit de periode 1906 – 1927. De procedure was namelijk zo: als (toekomstige) auto- of motorbezitter schreef je een brief naar de Commissaris van de Koningin in Zeeland, vergezeld van je geboortebewijs, met het verzoek je een rijbewijs en/of een nummerbewijs toe te sturen. Provinciale ambtenaren beoordeelden of je oud genoeg was, of je niet al een nummer had, en of de juiste papieren waren meegestuurd. Indien dat in orde was, en de leges betaald, kreeg je per kerende post een groen “vodje” (rijbewijs) en/of een grijs “vodje” (nummerbewijs). Vervolgens maakte je zelf een kentekenplaat met het toegewezen nummer erop, of (als je er de centen voor had) liet je er een stel maken.

Kentekens mochten zowel handgeschilderd worden aangebracht, als machinaal vervaardigd, zolang de tekens maar beantwoordden aan de meegestuurde “Bepalingen betreffende de afmetingen, de kleur, het aanbrengen en het verlichten der nummers met letter voor motorrijtuigen”.

De honderden meters binnengekomen stukken, aanwezig in het Zeeuws Archief te Middelburg, moesten dus bladzijde voor bladzijde worden doorgenomen, waarbij je je dus moet worstelen door alle aanvragen van vergunningen, meldingen van stormschade, de nieuwe dienstregelingen van bus- en tram maatschappijen in Zeeland, afhandelingen van boetes die uitgedeeld waren aan Zeeuwen in andere provincies, beëdigingen van burgemeesters, enz.

Daartussen zitten dus de aanvragen van nummerbewijzen, maar ook de teruggestuurde nummerbewijzen van Zeeuwen die naar een andere provincie zijn verhuisd. Voorzien van een groot, met potlood gezet, kruis liggen ze nog gewoon tussen die post van de CvdK.

  

Het leuke is nu, dat al die teruggestuurde nummerbewijzen ontbreken in de lijst van het Autonummer, want op het moment van uitkomen van het Autonummer waren die kentekens niet meer geldig. Het bestand is in elk geval compleet t/m K-16146. Helaas ontbreken K-16147-19299 (griffie verwoest in 1940) en K-16948-16990.

Gegevens van 1939 t/m 1947 vond ik bij het NCAD in Helmond, waar (met enkele oorlogshiaten) de eigenaren achterhaald konden worden van K-15896 t/m K-20461. Daan Tanis leverde t/m K-21300 aan.

Voor de serie vanaf K-21301 zou ik terecht kunnen bij het bedrijfsarchief van de ANWB in Den Haag, waar een vrijwel complete verzameling ligt van de “Maandlijst van Afgegeven Nummerbewijzen”, uitgegeven door  de ANWB en de KNAC. Gelukkig is ook dit gedeelte in juli 2017 toegankelijk geworden dankzij bemiddeling door de Commissaris v.d. Koning.

Van de oudste autonummers bestaat relatief veel fotomateriaal, omdat auto’s tot de jaren 20 nog een bezienswaardigheid waren. Daarna werd de auto zo normaal in het straatbeeld, dat men bij het maken van foto’s van straten en gebouwen liever wachtte totdat er geen auto’s meer te zien waren. Desalniettemin heeft enkele maanden zoeken op het internet en in het Zeeuws Archief al gauw enkele duizenden foto’s van auto’s en motoren met K-kentekens opgeleverd.

Mijn ideaal om een publiekelijk toegankelijke Zeeuwse versie te maken van de websites, zoals die in de drie noordelijke provincies reeds bestaan (zie rubriek “Links”), is hiermee realiseerbaar geworden.

Het complete overzicht van Het Autonummer ziet er als volgt uit:

Het Autonummer No. 1 (1931) [nrs K-1 - K-10255]  (Gebr. Siepman, Goes [1931])
geen exemplaar in openbare collecties bekend, nog nooit een exemplaar van gezien, bestaan bekend uit de Goessche Courant van 22 juli 1932, p. 3.:

Supplementen bij No. 1:  driemaandelijkse supplementen worden in de Goessche Courant aangekondigd, geen exemplaren in openbare collecties bekend, nog nooit een van gezien.

Het Autonummer No. 2 (t/m 11 mei 1933) [nrs K-1 – K-11014]

Supplement 340412 [nrs K-11015 – K-11735], van 11 mei 1933 t/m 12 apr 1934
Supplement 340906 [nrs K-11736 – K-12111], van 12 apr 1934 t/m 6 sep 1934


Het Autonummer No. 3 (t/m 18 apr 1935) [nrs K-1 – K-11014]


Supplement 380214 [nrs K-12527 – K-14483], van 18 apr 1935 t/m 14 feb 1938
Supplement 380726 [nrs K-14484 – K-14871], van 16 feb 1938 t/m 26 jul 1938
Supplement 390207 [nrs K-12527 – K-15261], van 18 apr 1935 t/m 7 feb 1939
Supplement 390630 [nrs K-15262 – K-15633], van 8 feb 1939 t/m 30 jun 1939
Supplement 391024 [nrs K-15634 – K-15895], van 1 jul 1939 t/m 24 okt 1939

 

Voor het herkennen van motoren wendde ik me tot mijn collega Hans van de Geer uit Oostburg en Ruud van Bijnen (van de VMC), en op het gebied van auto’s kon ik natuurlijk niet om Rob Strating heen, die de vooroorlogse typeherkenning op zijn beurt weer uitbesteedde aan dhr. A.L.  (Bram) Koster, oud-carrosseriebouwer te Wolphaartsdijk, helaas onlangs overleden. Wat later werd ik lid van CONAM, waar vele deskundigen zich met enthousiasme inzetten, met name Hans Waldeck, Fred van Leeuwen en Ariejan Bos.

De aantallen voertuigen op Zeelands wegen varieerde nogal. Tellingen werden verricht per 1 augustus van de volgende jaren:

categorie

1939

1944

1945

1946

1948

Luxe auto/taxi

2995

282

254

1068

2457

motorfietsen

1559

180

155

1077

1935

autobussen

120

 

6

109

229

Vrachtauto’s

1407

293

153

1074

2609

Kraan/tractor

457

289

45

306

240

 

De oorlog had een flinke invloed, en het duurde een paar jaar aleer het vooroorlogs niveau weer werd bereikt. Per eind november 1948 was 36% van de uitgegeven K-nummers nog in gebruik, ca. 7500.

Het laatste provinciale kenteken werd ultimo 1950 uitgegeven, maar je mocht er t/m 31 december 1956 mee rijden. Per 1 januari 1957 moest iedereen van het nationale systeem gebruik maken.

 

Gebruikte bronnen:

Het Zeeuws Archief te Middelburg

Het NCAD te Helmond

Het Gemeentearchief te Goes

Vermelding “te koop”:  Krantenbank Zeeland op http://zoeken.krantenbankzeeland.nl waarbij voornamelijk particuliere advertenties interessante info opleveren; de motor- en autohandel wisselde zo veel van voertuigen, dat er lang niet in alle gevallen een kentekenplaat van de zaak werd gebruikt. Dus advertenties, geplaatst door autohandel, met vermelding van meerdere voertuigen, of met “reageren met brief naar de uitgever” waren niet bruikbaar hiervoor. Ook boekhandelaren leenden zich vaak voor dit soort advertenties middels hun prikbord.

De bron van het afzonderlijke fotomateriaal staat altijd bij de betreffende foto vermeld. Alle foto’s van Nummerbewijzen tot K-9000 heb ik zelf gemaakt in het Zeeuws Archief, tenzij anders vermeld. Voor dat Archief heb ik tevens een index gemaakt van de locatie, waar alle aanvragen en nummerbewijzen zich bevinden.

 

Gebruikte afkortingen:

AjB Ariejan Bos, Conam
AN Het Autonummer (AN1, AN2, AN3)
BD Bram Dieleman
D inventarislijst Duitse bezetters van Goes, 1940
FvL Fred van Leeuwen, Conam
HdT Henk de Troije van OTMMZ
HW Hans Waldeck, Conam                         JvH: automonteur lijst v J.A. v. Haveren, 1930
KSB bestand autobussen Zeeland van Kees van Schenk Brill
Nbw Nummerbewijs
NCAD Nederlands Centrum voor Autohistorische Documentatie te Helmond
OTMMZ Oldtimer Trekkers & Motorenclub Midden Zeeland
RS Rob Strating
RvB Ruud van Bijnen van de VMC
VMC Veteraan Motoren Club
WvE Willem v. Everdingen
WV Wim Vissers